Okulistyka
2020-02-11

Problem jaskry i badań przesiewowych okiem specjalisty

Jaskra jest jedną z głównych chorób cywilizacyjnych prowadzących do utraty wzroku. Niestety w Polsce brakuje systemowych programów badań przesiewowych w kierunku wykrycia schorzenia, a sytuację pogarsza fakt, że początkowy jego etap ma charakter bezobjawowy (w momencie pojawienia się pacjenta w gabinecie lekarza choroba jest już w znacznym stopniu zaawansowania).

W związku ze zbliżającym się Światowym Tygodniem Jaskry (8–14 marca 2020 r.) warto włączyć się do społecznej i medialnej akcji zgłaszania poradni okulistycznych w celu edukacji pacjentów i przeprowadzenia u nich bezpłatnych badań przesiewowych. To wspaniała okazja, aby wspólnie zatroszczyć się o wzrok Polaków. 

 

 

Wyższe ciśnienie w gałce ocznej – jedyna przyczyna jaskry?

 

Dawniej uważano, że destrukcja nerwu wzrokowego w jaskrze jest głównie wynikiem podwyższonego ciśnienia w gałce ocznej. Dziś wiemy już, że choroba nie jest powodowana wyłącznie działaniem ciśnienia śródgałkowego uszkadzającego aksony nerwu II, ale wynika również z przewlekłego niedokrwienia tych włókien oraz mechanizmów, takich jak między innymi: ekscytotoksyczność glutaminianu, stres oksydacyjny czy aktywacja procesów autoimmunologicznych (Trivli i wsp. 2019).

Według współcześnie obowiązującej definicji pojęcie jaskry obejmuje grupę chorób oczu, która charakteryzuje się postępującym zanikiem nerwu wzrokowego przebiegającym z charakterystycznymi zmianami w wyglądzie jego tarczy oraz w polu widzenia. Ta polietiologia schorzenia niewątpliwie nie ułatwia diagnozy, zwłaszcza we wczesnych postaciach jaskry. Obecnie dysponujemy jednak pakietem badań, które (w ramach akcji „Polscy Okuliści Kontra Jaskra”) warto nieodpłatnie wykonać u pacjentów (zwłaszcza u tych, którzy nie odwiedzili okulisty co najmniej od roku).  

 

Akcja „Polscy Okuliści Kontra Jaskra” – potrzebna?

 

Akcja została zapoczątkowana w 2017 r. jako inicjatywa Polskiego Towarzystwa Okulistycznego i lekarzy okulistów z całego kraju. Celem przedsięwzięcia jest podniesienie świadomości społecznej w zakresie jaskry oraz zwiększenie jej wykrywalności we wczesnych stadiach zaawansowania.

Waga problemu jest ogromna. Co prawda nie dysponujemy dokładnymi danymi epidemiologicznymi na temat liczby osób niewidomych lub słabowidzących z powodu jaskry w Polsce, ale każdy lekarz okulista potrafi oszacować tę skalę z autopsji.

Tegoroczna, już IV edycja bezpłatnych badań profilaktycznych w kierunku jaskry, przypada między 8. a 14. marca, ale dokładne terminy przyjmowania pacjentów w placówka są ustalane indywidualnie.

Póki badanie przesiewowe wzroku nie będzie refundowane i obowiązkowe, przedsięwzięcie „Polscy Okuliści Kontra Jaskra” to jedyna szansa na poprawę wykrywalności choroby i skuteczne zapobieganie utracie wzroku przez chorych.

 

Światowy Tydzień Jaskry – dlaczego warto być częścią inicjatywy?

 

Udział w akcji, poza jej społecznym wymiarem, jest także doskonałą formą promocji dla lekarzy z uwagi na: 

  • możliwość ekspozycji nazw placówek na stronie tydzienjaskry.pl;
  • sposobność promowania specjalisty z danego ośrodka w mediach;
  • dostęp do raportu medialnego z fragmentami artykułów;


Co więcej każdy gabinet, który weźmie udział w akcji, otrzymuje bezpłatny dostęp do transmisji online z IV Polskiego Forum Jaskry (Warszawa) oraz 51. Zjazdu Okulistów Polskich (Bydgoszcz).  

Aby zgłosić się do tegorocznej inicjatywy, wystarczy wypełnić formularz znajdujący się na stronie www.tydzienjaskry.pl, wydrukować potwierdzenie otrzymane na e-mail i odesłać jego skan. Gabinety można rejestrować do 29 lutego. Lista placówek zostanie opublikowana 3 marca – m.in. na stronie i profilu facebookowym Net4Doctor – platformy edukacyjnej dla lekarzy, która po raz kolejny wspiera akcję.

 

Pacjent vs diagnoza

 

W farmakoterapii jaskry dokonał się ogromny postęp. Nawiązując do akcji, warto jednak zwrócić uwagę na inną kwestię niż omówienie poszczególnych substancji leczniczych.

Jak w przypadku każdej choroby przewlekłej, niezmiernie istotnym problemem jest niestosowanie się pacjentów do zaleceń lekarza. Wydawać by się mogło, że osoby z jaskrą będą przestrzegać wszystkich wskazań, które mają na celu ratowanie wzroku. Nic bardziej mylnego. Dlaczego tak się dzieje? Jednym z powodów są niewątpliwie działania niepożądane. Obecnie jednak okulista ma do dyspozycji wiele opcji terapeutycznych. Już samo zastosowanie leków bez konserwantów pozwala na zmniejszenie częstotliwości występowania niektórych skutków ubocznych, co redukuje uciążliwość terapii, a zarazem zwiększa szansę na konsekwentne przestrzeganie zaleceń przez osobę z jaskrą.

Warto uświadamiać pacjentów w tym zakresie, ponieważ diagnoza wiąże się u chorych z ogromnym poczuciem lęku i niepewności.

 

Jaskra – czas i zaangażowanie lekarzy ma znaczenie

 

Od dawna wiadomo, że jedynie wczesne rozpoznanie choroby, a więc odpowiednio szybkie rozpoczęcie leczenia jaskry, gwarantuje wstrzymanie procesu destrukcji nerwu wzrokowego. Niestety na ten moment nie są przeprowadzane masowe badania przesiewowe populacji, a większość osób nawet nie zdaje sobie sprawy, że żyje z chorobą, która może odebrać im wzrok.

Szanowni Państwo, Koledzy i Koleżanki po fachu, nagłaśniajmy problem jaskry, zwiększajmy poziom świadomości społeczeństwa. Ja już przystąpiłem do akcji.

 

Autor: Lek. med. Roman Wodowski (lekarz okulista)

Piśmiennictwo
  1.  Trivli A, Koliarakis I, Terzidou C, Goulielmos GN, Siganos CS, Spandidos DA, Dalianis G, Detorakis ET. Normal-tension glaucoma: Pathogenesis and genetics. Exp Ther Med. 2019, 17(1): 563–574.